Hammadde fasoncuya çıktı, mamul haftalar sonra döndü; arada stok ne rafta ne üretimde görünüyor. Bu boşluk, sayımda “kayıp” gibi durur ve maliyet hesabını bozar.
Fason üretimde mal dışarıda olsa da kayıt içeride tutulmalıdır; sevk, dışarıda stok, dönüş ve maliyet aynı zincirin halkalarıdır. Halka kopunca tüm zincir güvenilmez olur.
Bu yazıda fason akışını, stok sahipliğini ve maliyet kaydını adım adım anlattık.
İçindekiler
Fason takip neden kritik?
Fason, kapasiteyi büyütür ama kaydı zayıflatırsa stok ve maliyet birlikte bozulur. Dışarıdaki mal, “yok” gibi görünmemelidir.
EQLEM bir çözüm platformudur ve mevcut ERP/sisteminizin yanında çalışır. Fason operasyon kaydı, mali belge düzenini bozmadan tutulabilir.
Takip edilmeyen fason, fire tartışmasını kanıtsız bırakır. Kanıt yoksa her taraf kendi hesabını savunur.
Müşteriye verilen teslim tarihi de fasoncuya bağlıdır; görünmeyen iş, yanlış söz üretir. Görünürlük, söz kalitesidir.
Bu nedenle fason, ayrı bir “kayıt dışı kanal” değil üretim sürecinin parçasıdır. Aynı disiplin, aynı netlik gerekir.
Fasona sevk kaydı
Sevk belgesi, hangi malzemenin hangi fasoncuya ne kadar gittiğini yazar. Belgesiz çıkış, sayımda kayıptır.
Sevkte lot veya parti bilgisi varsa aynen taşınmalıdır; izlenebilirlik dışarıda da kesilmemelidir. Kopan lot, geri çağırmayı imkânsız kılar.
Fasoncu kartı ve iş emri numarası sevk satırına bağlanmalıdır. Bağsız sevk, hangi işe gittiği bilinmeyen yığındır.
Beklenen dönüş miktarı ve tarihi sevk anında girilmelidir. Beklenti yoksa gecikme fark edilmez.
Sevkiyat disiplini için sevkiyat hazırlığı yazısına bakabilirsiniz.
Dışarıdaki stok görünümü
Fason deposu veya “dışarıda stok” lokasyonu, malzemeyi raftan düşürüp görünür tutar. Mal kaybolmaz, yer değiştirir.
Her fasoncu için ayrı lokasyon kullanmak, borç-alacak tartışmasını kolaylaştırır. Tek havuz, kimin elinde ne olduğunu siler.
Dışarıdaki bakiyeyi periyodik mutabakatla doğrulayın; fasoncu sayımı sizin kaydınızla örtüşmelidir. Sapma birikmeden kapatılmalıdır.
Uzun süredir dışarıda kalan işleri listeleyin; unutulan sevk, unutulan maliyettir. Yaşlanan iş, risk işaretidir.
Depo modelini depo grupları yazısında ele aldık.
Gelen mamul ve iade
Dönen mamul, fason işine bağlanarak stoka alınmalıdır; bağsız giriş hangi sevki kapattığı belli olmaz. Kapanmayan sevk, şişmiş dışarıda stok demektir.
Eksik veya fazla gelen miktar fire ve fark satırına yazılmalıdır. Sessiz fark, sonraki mutabakatı zehirler.
Kalite reddi varsa iade veya hurda kaydı açın; reddedilen mamul “iyi stok” gibi durmamalıdır. Kalite, stok türünü değiştirir.
Kısmi teslimatları ayrı satırlarla izleyin; tek seferde kapatma, ara durumu gizler. Kısmi kapanış, gerçek ilerlemeyi gösterir.
İç üretim fişiyle farkı üretim fişi yazısında karşılaştırabilirsiniz.
Fason maliyet hesabı
Mamul maliyeti, çıkan hammadde değeri ile fason işçilik bedelinin toplamıdır. Sadece fason faturasına bakmak eksik kalır.
Fire payı sözleşmede tanımlıysa aşan kısmı ayrıca kaydedin. Aşan fire, gizli maliyet kalemidir.
Navlun ve ek masrafları işe dağıtın; dağıtılmayan masraf, ürün kârlılığını şişirir. Gerçek maliyet, tüm kalemleri ister.
Mali müşavirin kullandığı mevcut ERP/sistemde belge tipi farklı olabilir; operasyon kaydı ile mali belge eşlenmelidir. Eşleme yoksa çift gerçeklik oluşur.
Genel maliyet izlemeyi üretim maliyeti yazısında anlattık.
Sözleşme ve fire kuralları
Fire oranı, teslim süresi ve kalite kriteri yazılı olmalıdır; sözlü anlaşma tartışmada erir. Yazılı kural, kayıt standardını belirler.
Birim fiyat değişince açık işlere etkisi netleştirilmelidir. Eski işe yeni fiyat, kâr hesabını bozar.
Malzeme mülkiyeti ve sigorta sorumluluğu da sözleşmede durmalıdır. Dışarıdaki malın riski belirsiz bırakılmamalıdır.
Performans geçmişini fasoncu kartında tutun; gecikme ve fire ortalaması seçimi etkiler. Veri, alışkanlıktan iyidir.
Tedarikçi değerlendirme yaklaşımını tedarikçi değerlendirme yazısında ele aldık.
Stok sahipliği modeli
Hammadde sizde doğar, fason lokasyonuna geçer, mamul olarak geri döner; her adımın sahibi net olmalıdır. Belirsiz sahiplik, çift kayıt doğurur.
Mevcut sistemde mali stok farklı görünüyorsa operasyon stokuyla yön tanımlayın. İki yönlü kaos, tek yönlü netlikten kötüdür.
Konsiye veya müşteri malzemesi varsa ayrı kart veya lokasyon kullanın. Karışan mülkiyet, yanlış maliyet üretir.
Negatif dışarıda stok oluşursa sevk-dönüş zincirini aynı gün denetleyin. Negatif, süreç hatasının alarmıdır.
Hareket okumasını stok ekstresi yazısında anlattık.
Kurulum adımları
Önce fasoncu kartlarını ve fason lokasyonlarını açın; ardından sevk belge tipini tanımlayın. Temel tanım olmadan hareket yazılmaz.
İkinci adımda örnek bir işi uçtan uca deneyin ve mutabakat alın. Denemesiz canlıya çıkmak, fark yığını üretir.
Üçüncü adımda fire ve maliyet alanlarını açın. Stok oturmadan maliyet tartışması erken kalır.
Dördüncü adımda mevcut ERP/sistem belge eşlemesini netleştirin. Sahiplik kararı yönetimseldir, teknik değildir.
İşlemler üretim modülünde stokla birlikte yürür.
Dikkat edilecek noktalar
WhatsApp’tan sevk takip etmek, resmi kaydı öldürür. Mesaj, belge yerine geçmez.
Tek lokasyonda tüm fasoncuları toplamak mutabakatı imkânsızlaştırır. Ayrı lokasyon, ayrı hesap demektir.
Dönen mamulü “satın alma” gibi girmek zinciri koparır. Zincir, sevk işine bağlanmalıdır.
Fireyi yok saymak, stoku ve maliyeti birlikte şişirir. Gerçek fire, gerçek kârdır.
Uzayan açık işleri haftalık temizleyin; yaşlanan fason, unutulan risktir.
Pratikte ne değişir?
“Mal nerede” sorusu ekrandan cevaplanır; telefon turu biter. Görünür stok, görünür sorumluluk demektir.
Fire tartışması kanıtlı hale gelir ve fasoncu seçimi verilere dayanır. Alışkanlık yerine performans konuşulur.
Mamul maliyeti hammadde artı fason bedeliyle okunur. Eksik maliyet, yanlış fiyat kararıdır.
Teslim tarihi fason ilerlemesine bağlanır; sürpriz gecikme azalır. Plan, dışarıdaki işi de kapsar.
İzlenebilirlik ihtiyacını montaj üretiminde izlenebilirlik yazısıyla birlikte okuyun.
Sık sorulanlar
Fason malzeme stoğumuzdan düşer mi?
Raftan düşer ama fason lokasyonunda görünür kalır; amaç kaybetmek değil yerini bilmektir.
Mevcut muhasebe programı yeterli değil mi?
Mali belge çoğu zaman operasyon detayını taşımaz; sevk-dönüş zinciri için ayrı operasyon kaydı gerekir.
Kısmi teslimat nasıl izlenir?
Aynı fason işine bağlı birden fazla giriş satırıyla izlenir; iş tamamen kapanana kadar açık kalır.
Lot bilgisi fasona giderken korunur mu?
Korunmalıdır; ayrıntı için parti lot takibi yazısına bakın.
Fason üretimin gücü, kayıtsız kaldığında en büyük zayıflığa döner. Mal dışarıda olsa da kayıt içeride tutulmalıdır.
Sevk, dışarıda stok ve dönüşü aynı iş numarasına bağlayın. Bağsız hareket, bağsız sorumluluk demektir.
Fire ve maliyet kurallarını sözleşmeyle hizalayın; tartışmayı veriye taşıyın. Yazılı kural, adil hesap üretir.
Fasoncu lokasyonlarını ayırın ve yaşlanan işleri haftalık temizleyin. Unutulan sevk, unutulan risktir.
Mevcut ERP/sistem ile belge sahipliğini baştan netleştirin; iki gerçeklik sürdürülemez.
EQLEM ekibiyle görüşerek fason takip kapsamınızı netleştirebilirsiniz.