Depo dolu görünür ama kasa sıkışır; raftaki mal satılmamış paradır. Dağıtımda bu tablo çoğu zaman fark edilmeden büyür.
Stok devir hızı, envanterin yılda kaç kez satıldığını gösterir ve nakit döngüsünü doğrudan etkiler. Yavaş dönen ürün, hem depo hem finans yüküdür.
Bu yazıda dağıtım şirketinde devir hızını nasıl hesaplayacağınızı, yavaş stokları nasıl ayıklayacağınızı ve iyileştirme adımlarını anlattık. EQLEM bu süreci destekleyen bir çözüm platformudur.
İçindekiler
Neden kritik?
Dağıtımda marjlar ince olduğu için stokta kilitlenen her lira işletme sermayesini daraltır. Devir yavaşladıkça kredi ihtiyacı artar.
Yüksek stok, fire, bozulma ve fiyat düşüşü riskini büyütür. Raf ömrü olan ürünlerde bu risk daha keskindir.
Hızlı dönen ürünler ise depo alanını etkili kullanır ve sevkiyat planını kolaylaştırır. Aynı metrekare daha çok ciro üretir.
Yalnızca stok tutarına bakmak yanıltıcıdır; tutar yüksek ama devir düşük olabilir. Asıl soru, stoğun ne kadar sürede paraya döndüğüdür.
Operasyon zincirini toptan dağıtım operasyonu yazısında bütün halinde anlattık. Devir, bu zincirin nakit tarafını görünür kılar.
Devir hızı formülü
Temel formül, satılan malın maliyetinin ortalama stok maliyetine bölünmesidir. Sonuç, stoğun dönemde kaç kez yenilendiğini verir.
Ortalama stok, dönem başı ve dönem sonu bakiyesinin ortalaması alınarak hesaplanır. Tek günlük anlık bakiye, sezon etkisini gizler.
Gün cinsinden stokta kalış süresi, 365’in devir hızına bölünmesiyle bulunur. Bu sayı, nakit planlamasında daha anlaşılırdır.
Satış fiyatı üzerinden hesap marj farkını karıştırır; maliyet bazlı ölçüm karşılaştırılabilirlik sağlar. Aynı ürün grubunda tutarlı yöntem şarttır.
Stok hareketlerini okumak için stok ekstresi yazısına bakın. Temiz ekstresi olmadan formül güvenilmez kalır.
Ölçüm periyodu ve kapsam
Aylık ölçüm operasyon için yeterlidir; yıllık bakış stratejik trendi gösterir. İkisini birlikte okumak yanılgıyı azaltır.
Ölçümü ürün, ürün grubu ve depo bazında ayırmak gerekir. Şirket ortalaması, yavaş SKU’ları gizler.
Konsinye, emanet ve transit stoklar ayrı takip edilmelidir. Aynı havuza karışırsa devir yanıltıcı yükselir veya düşer.
Sezonluk ürünlerde kısa dönemde düşük devir normal olabilir; hedefi sezona göre ayarlayın. Sabit hedef, yanlış karar üretir.
KPI çerçevesini yönetici KPI seti yazısıyla hizalayın. Devir göstergesi bu sete eklenmelidir.
ABC ve yavaş hareket
ABC analizi, cirosu yüksek az sayıda ürünü A grubuna ayırır. Bu ürünlerde stok kırığı maliyeti en yüksektir.
C grubu ürünler sayıca çok, ciroda azdır; burada aşırı stok en sık görülür. Yavaş hareket listesi çoğunlukla buradan çıkar.
Hareket sıklığı ile ciroyu birlikte okuyun; yüksek fiyatlı ama nadir satılan ürün ayrı yönetilir. Tek eksenli sıralama yetersiz kalır.
Yavaş hareket eşiğini gün cinsinden tanımlayın ve her ay güncelleyin. Sabit eşik, pazar değişimini kaçırır.
Kritik seviye kurgusunu kritik stok seviyesi yazısında ele aldık. Yavaş SKU’larda emniyet stoğu dar tutulmalıdır.
Ölü stok tanımı
Ölü stok, belirlenen sürede hiç hareket görmeyen veya satılamayacak hale gelen stoktur. Tanım yazılı olmadan liste tartışması bitmez.
Dağıtımda 90 veya 180 gün hareket görmeyen SKU’lar sık adaydır; sektörünüze göre eşiği sabitleyin. Eşik olmadan “ölü” kelimesi subjektif kalır.
Son kullanma tarihi yaklaşan ürünler de ölü stoka dönüşmeden aksiyon ister. Erken indirim, fireden ucuzdur.
Ölü stok listesi satınalma, satış ve depo ile ortak okunmalıdır. Tek departman kararı yanlış imha veya yanlış yeniden sipariş üretir.
Sayım farklarının stoğu şişirmesini önlemek için stok sayım farkı yazısına bakın. Şişkin bakiye, ölü stok listesini yanıltır.
Satınalma ile bağ
Devir hızı düşükken aynı miktarda sipariş vermek sorunu büyütür. Satınalma kararı, son satış temposuna bağlanmalıdır.
Minimum ve maksimum stok seviyeleri, yavaş SKU’larda dar tutulmalıdır. Geniş emniyet stoğu, ölü stok üretir.
Tedarikçi kampanyaları cazip görünür ama fazla alım nakit bağlar. Kampanya kararı, mevcut stok gününe bakılarak verilmelidir.
Açık siparişler ve yoldaki mal, görünür stoğa eklenmeden karar alınmamalıdır. Çift görünüm, aşırı alımı tetikler.
Sipariş disiplinini satınalma sipariş süreci yazısında anlattık. Tempo bağlanmadan alım, devri düşürür.
Çok depolu etki
Aynı ürün bir depoda fazla, diğerinde eksik olabilir; şirket geneli ortalama bunu gizler. Depo bazlı devir, transfer ihtiyacını gösterir.
Transfer, yeni satınalmadan önce düşünülmelidir. İç hareket, nakit çıkışı olmadan dengeyi kurar.
Araç stoğu ve şube depoları ayrı izlenmezse ölü stok araçlarda birikir. Sıcak satış modellerinde bu risk daha yüksektir.
Lokasyon kodları ve depo grupları net olmadan rapor güvenilmez kalır. Yapı bozulursa her rakam tartışılır.
Çok depolu modeli çok depolu stok yönetimi yazısında ele aldık. Depo bazlı ölçüm olmadan ortalama gizler.
Nakit döngüsü
Stokta kalış süresi uzadıkça tedarikçiye ödeme ile müşteriden tahsilat arasındaki boşluk büyür. Bu boşluk işletme sermayesini emer.
Devir hızını bir gün iyileştirmek, çoğu dağıtım firmasında anlamlı nakit serbest bırakır. Küçük iyileşme bile çarpan etkisi yaratır.
Yavaş stok indirimi kısa vadede marjı düşürür ama nakit ve depo alanını geri getirir. Karar, yalnızca brüt kârla ölçülmemelidir.
Finans ve operasyon aynı tabloyu paylaşmalıdır; aksi halde satınalma “kampanya”, finans “kredi” der. Ortak dil ortak göstergedir.
Nakit tarafını nakit akışı takibi yazısıyla birlikte okuyun. Stok günü, kasa planının parçasıdır.
İyileştirme aksiyonları
İlk adım, yavaş ve ölü stok listesini her ay sabitlemek ve sahiplik atamaktır. Sahipsiz liste, eylemsiz kalır.
İkinci adım, satışa özel kampanya, bayi teşviki veya iade-tedarikçi görüşmesidir. Ürüne göre kanal seçilir.
Üçüncü adım, yeniden sipariş kurallarını daraltmak ve otomatik uyarı koymaktır. Uyarı, insan hatasını azaltır.
Dördüncü adım, depolar arası dengeleme ve sevkiyat planını yavaş SKU’ya göre güncellemektir. Boş yer için hızlı ürünlere alan açılır.
Sevkiyat tarafını sevkiyat planlama ve araç doluluk yazısında anlattık. Hızlı ürünlere alan açmak, doluluğu da iyileştirir.
Sistem ve raporlama
Devir hızı, temiz stok hareketi olmadan hesaplanamaz; Excel kopyaları bu işi sürdürülemez kılar. Tek kayıt kaynağı şarttır.
EQLEM bir çözüm platformudur; mevcut ERP’nizin mali kaydını bozmadan saha, depo ve satınalma görünürlüğünü birleştirir. Mikro veya Logo ana kayıt kalabilir.
Depo bazlı stok, açık sipariş ve yavaş hareket listeleri aynı ekranda okunmalıdır. Dağınık rapor, aksiyonu geciktirir.
Haftalık kısa inceleme, aylık derin analizle tamamlanmalıdır. Rutin olmadan liste unutulur.
Rapor okuma disiplinini operasyon raporları yazısında ele aldık. Listeyi okumadan aksiyon alınmaz.
Sık sorulanlar
İyi bir stok devir hızı nedir?
Sektöre ve ürün grubuna göre değişir; gıda dağıtımı ile teknik malzeme aynı hedefi paylaşmaz. Kendi geçmiş döneminizi ve A grubu ürünlerinizi baz alın.
Ölü stoku ne zaman imha etmeliyiz?
Satış, iade ve transfer seçenekleri tükenmeden imha son çaredir. Maliyet ve depo alanı hesabı yazılı karar dosyasına işlenmelidir.
Mevcut ERP’mizi değiştirmemiz gerekir mi?
Gerekmez; EQLEM mevcut ERP sisteminizin yanında çalışan bir çözüm platformudur. Mevcut ERP yanında platform yazısına bakın.
Devir hızını ne sıklıkla izlemeliyiz?
Operasyon için aylık, kritik SKU’lar için haftalık bakış yeterlidir. Sezon geçişlerinde sıklığı artırmak doğru olur.
Dağıtımda stok, raftaki mal değil bağlı nakittir; bunu kabul etmek iyileştirmenin ilk adımıdır. Devir hızı bu bağı görünür kılar.
Formülü netleştirin, depo ve ürün bazında ölçün, yavaş hareket listesini sahipli hale getirin. Ortalama rakam tek başına yönetmez.
Satınalmayı tempo ve açık siparişle bağlayın; kampanya heyecanı ölü stok üretmesin. Transferi yeni alımdan önce düşünün.
Ölü stok için yazılı eşik koyun ve her ay gözden geçirin. Tanımsız liste, sonsuz tartışma üretir.
Temiz hareket kaydı ve ortak rapor olmadan hiçbir aksiyon kalıcı olmaz. Platform, bu disiplini mevcut ERP’nizin yanında kurar.
EQLEM ekibiyle görüşerek stok devir ve nakit döngüsü hedeflerinizi netleştirebilirsiniz. Mevcut ERP yanında ölçülebilir bir başlangıç planı çıkarılabilir.